कोचिंग सेंटरचे नवीन नियम काय आहेत*
*👉🅾️🅾️👉केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाने देशातील कोचिंग पद्धतीबाबत मोठा निर्णय घेतला आहे. मंत्रालयाने कोचिंग संस्थांसाठी तपशीलवार मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. 16 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या विद्यार्थ्यांना कोचिंग सेंटरमध्ये दाखल न करणे, संस्थांकडून दिशाभूल करणारी आश्वासने न देणे आणि रँक किंवा चांगल्या गुणांची हमी न देणे अशा अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये सांगण्यात आल्या आहेत.विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्यांच्या वाढत्या घटना, कोचिंग सेंटरमधील आगीच्या घटना आणि सुविधांचा अभाव तसेच त्यांच्या पाठोपाठ अध्यापन व्यवस्थेबाबत चिंता व्यक्त करणाऱ्या तक्रारी सरकारला मिळाल्यानंतर हा निर्णय घेण्यात आला आहे.*
*👉🛑🛑👉कोचिंग इन्स्टिट्यूटसाठी सरकारने काय निर्णय घेतला आहे?*
*केंद्रीय शिक्षण मंत्रालयाच्या अखत्यारीतील उच्च शिक्षण विभागाने देशभरात कार्यरत असलेल्या कोचिंग सेंटरसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. ‘गाइडलाइन्स फॉर रजिस्ट्रेशन अँड रेग्युलेशन ऑफ कोचिंग सेंटर्स 2024’ नावाने जारी करण्यात आलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये अनेक महत्त्वाच्या गोष्टी नमूद केल्या आहेत. कोणत्याही अभ्यास कार्यक्रमासाठी, स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी किंवा शैक्षणिक सहाय्यासाठी विद्यार्थ्यांना चांगले मार्गदर्शन आणि सहाय्य प्रदान करणे हे त्याचे नमूद केलेले उद्दिष्ट आहेत.*
*👉🅾️🅾️👉मार्गदर्शक तत्त्वांसोबतच कोचिंग,*
*कोचिंग सेंटर आणि ट्यूटरची व्याख्याही ठरवण्यात आली आहे. 50 पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या कोणत्याही शाखेतील शिकवणी, सूचना किंवा मार्गदर्शन कोचिंग मानले जाईल. तथापि, त्यात समुपदेशन, क्रीडा, नृत्य, नाट्य आणि इतर सर्जनशील क्रियाकलापांचा समावेश नाही.कोचिंग देण्यासाठी कोणत्याही व्यक्तीने स्थापन केलेले, चालवलेले किंवा प्रशासित केलेले केंद्र ‘कोचिंग सेंटर’ म्हणून मानले जाईल. शाळा, महाविद्यालय आणि विद्यापीठ स्तरावरील विद्यार्थ्यांना कोणत्याही अभ्यास कार्यक्रमासाठी किंवा स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी प्रशिक्षण देण्यासाठी किंवा शैक्षणिक समर्थन देण्यासाठी ही केंद्रे 50 पेक्षा जास्त विद्यार्थ्यांसाठी असावीत.तर ‘ट्यूटर’ म्हणजे कोचिंग सेंटरमध्ये विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन किंवा प्रशिक्षण देणारी व्यक्ती. यामध्ये विशेष शिकवणी देणारा शिक्षक देखील समाविष्ट आहे.*
*👉🛑🛑👉निर्णय का घेतला गेला?*
*सरकारला मार्गदर्शक तत्त्वे का बनवावी लागली, त्यांची गरज का होती, या सर्व प्रश्नांची उत्तरेही मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये देण्यात आली आहेत.सरकारने सांगितले की, कोणतेही निश्चित धोरण किंवा नियमन नसताना, देशात अनियंत्रित खाजगी कोचिंग सेंटर्सची संख्या वाढत आहे. अशा केंद्रांवर विद्यार्थ्यांकडून भरमसाठ फी आकारणे, विद्यार्थ्यांवर होणाऱ्या अवाजवी ताणामुळे विद्यार्थ्यांच्या आत्महत्या, आगीमुळे जीवितहानी आणि अन्य अपघात अशा घटना घडल्या आहेत. याशिवाय कोचिंग सेंटर्सकडून गैरप्रकार होत असल्याच्या अनेक घटनाही समोर आल्या आहेत.*
*👉🟥🟥👉संसदेत चर्चा,*
*चर्चा आणि प्रश्नांच्या माध्यमातूनही हे मुद्दे अनेकदा मांडले गेले आहेत. सरकारने म्हटले आहे की +2 स्तरावरील शिक्षणाचे नियमन ही राज्य/केंद्रशासित प्रदेश सरकारची जबाबदारी आहे, म्हणून या संस्थांचे राज्य केंद्रशासित प्रदेश सरकारद्वारे सर्वोत्तम नियमन केले जाते.*
*👉🔴🔴👉मार्गदर्शक तत्त्वे काय सांगतात?*
*🔺🔺मार्गदर्शक तत्त्वांपैकी पहिल्यामध्ये कोचिंग सेंटरच्या नोंदणीबाबत सूचना आहेत. यापैकी काही महत्त्वाचे आहेत जसे – कोचिंग सेंटरची नोंदणी केल्यानंतरच कोणतीही व्यक्ती कोचिंग देऊ शकत नाही किंवा कोचिंग सेंटरची स्थापना, संचालन किंवा व्यवस्थापन किंवा देखभाल करू शकत नाही.*
*🔺🔺तीन महिन्यांच्या कालावधीत नोंदणीसाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे. नोंदणीकृत कोचिंग सेंटरने नोंदणीची मुदत संपण्याच्या तारखेच्या दोन महिने आधी नोंदणी प्रमाणपत्राच्या नूतनीकरणासाठी अर्ज करणे आवश्यक आहे.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटर्सची नोंदणी सुलभ करण्यासाठी सरकार एक वेब पोर्टल तयार करावे लागेल.*
*👉🟥🟥👉नोंदणीसाठी कोणत्या अटी आहेत?*
*🔺🔺सरकारने आपल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये कोणत्याही कोचिंग सेंटरच्या नोंदणीसाठी विशेष अटी घातल्या आहेत. जसे-कोणतेही कोचिंग सेंटर पदवीधरांपेक्षा कमी पात्र शिक्षकांना नियुक्त करणार नाही.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटरमध्ये नावनोंदणी करण्यासाठी पालक किंवा विद्यार्थ्यांना कोणतीही दिशाभूल करणारी आश्वासने किंवा दर्जाची हमी किंवा चांगले गुण दिले जाणार नाहीत.*
*🔺🔺16 वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या विद्यार्थ्याची नोंदणी करू नये किंवा विद्यार्थ्याने माध्यमिक शाळेच्या परीक्षेनंतरच नोंदणी केली पाहिजे.*
*🔺🔺कोचिंगचा दर्जा, सुविधा आणि विद्यार्थ्यांच्या निकालाशी संबंधित कोणत्याही दाव्यांबाबत दिशाभूल करणाऱ्या जाहिराती केल्या जाणार नाहीत.*
*🔺🔺कोणत्याही गुन्ह्यासाठी दोषी ठरलेल्या कोणत्याही शिक्षक किंवा व्यक्तीच्या सेवांचा लाभ घेणार नाही.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटरच्या ट्यूटरची पात्रता, अभ्यासक्रम पूर्ण करण्याचा कालावधी, वसतिगृहाची सुविधा (असल्यास) आणि शुल्क, कोचिंग घेणार्या विद्यार्थ्यांची संख्या आणि उच्च शैक्षणिक संस्थांमध्ये प्रवेश मिळवण्यात शेवटी यशस्वी झालेल्या विद्यार्थ्यांची संख्या इत्यादी तपशील देणारी वेबसाइट तयार करावी.*
*👉🛑🛑👉मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये, सरकारने कोचिंग संस्थांमधील विद्यार्थ्यांकडून आकारल्या जाणाऱ्या शुल्कावरही भर दिला आहे. यासाठी अनेक तरतुदी करण्यात आल्या आहेत, जसे की-विविध अभ्यासक्रमांसाठी आकारले जाणारे शिक्षण शुल्क वाजवी असेल आणि त्यासाठीच्या पावत्या उपलब्ध करून दिल्या पाहिजेत.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटर्स नोंदणी केलेल्या विद्यार्थ्यांना कोणत्याही वेगळ्या शुल्काशिवाय नोट्स आणि इतर साहित्य पुरवतील.*
*🔺🔺जर विद्यार्थ्याने कोर्ससाठी पूर्ण पैसे भरले असतील आणि त्याने विहित कालावधीच्या मधोमध कोर्स सोडला असेल, तर विद्यार्थ्याला आधी जमा केलेल्या शुल्कापैकी 10 दिवसांच्या आत शिल्लक रक्कम परत केली जाईल. उर्वरित कालावधी पूर्ण होईल. जर विद्यार्थी कोचिंग सेंटरच्या वसतिगृहात राहत असेल तर वसतिगृह फी आणि मेस फी इत्यादी देखील परत केले जातील.*
*🔺🔺कोणत्याही परिस्थितीत, विशिष्ट अभ्यासक्रम आणि कालावधीसाठी ज्या आधारावर नावनोंदणी केली गेली आहे, त्या अभ्यासक्रमाच्या कालावधीत शुल्क वाढवले जाणार नाही.*
*👉🔴🔴👉अभ्यासक्रम आणि वर्गांचे काय?*
*🔺🔺जारी केलेल्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये सरकारने कोचिंग संस्थांमध्ये दिल्या जाणाऱ्या शिक्षणाच्या पद्धतीही लक्षात ठेवल्या आहेत. यासाठी अनेक तरतुदी करण्यात आल्या आहेत, जसे की-कोचिंग सेंटर निर्धारित वेळेत वर्ग पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करेल.*
*🔺🔺शाळांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी त्यांच्या संस्थांच्या वेळेत कोचिंग क्लासेस घेण्यात येणार नाहीत.*
*🔺🔺अभ्यासक्रम किंवा वर्गाचे वेळापत्रक अशा प्रकारे तयार केले पाहिजे की विद्यार्थ्यांना विश्रांतीसाठी आणि अभ्यासासाठी तंदुरुस्त होण्यासाठी वेळ मिळेल आणि त्यांच्यावर अतिरिक्त दबाव निर्माण होणार नाही.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटर हे सुनिश्चित करेल की विद्यार्थी आणि शिक्षकांना साप्ताहिक सुट्टी मिळेल.*
*🔺🔺साप्ताहिक सुट्टीनंतरच्या दिवशी कोणतीही मूल्यमापन चाचणी किंवा इतर कोणतीही परीक्षा होणार नाही.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटर्स अशा प्रकारे कोचिंग क्लास आयोजित करतील की ते कोणत्याही विद्यार्थ्यासाठी जास्त होणार नाही आणि ते एका दिवसात पाच तासांपेक्षा जास्त नसतील आणि कोचिंगच्या वेळा सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी उशिरा नसतील.*
*👉🛑🛑👉कोचिंग सेंटर्सना काय करावे लागेल?*
*🔺🔺मार्गदर्शक तत्त्वांसोबतच कोचिंग सेंटर्ससाठी काही आचारसंहिताही निश्चित करण्यात आल्या आहेत. यापैकी महत्वाचे आहेत*
*🔺🔺प्रत्येक वर्ग किंवा बॅचमध्ये नोंदणी केलेल्या विद्यार्थ्यांची संख्या विवरणपत्रात स्पष्टपणे नोंदवली जावी आणि वेबसाइटवर प्रकाशित केली जावी.*
*🔺🔺अभ्यासक्रमाच्या कालावधीत वर्ग किंवा बॅचमध्ये अशी नोंदणी वाढवली जाणार नाही.*
*🔺🔺अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय संस्थांमधील प्रवेशाच्या पर्यायांव्यतिरिक्त, विद्यार्थ्यांना करिअरच्या इतर पर्यायांची माहिती दिली पाहिजे.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटरमध्ये प्रवेश घेणे कोणत्याही प्रकारे वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, व्यवस्थापन, कायदा इत्यादी संस्थांमध्ये प्रवेश किंवा स्पर्धा परीक्षांमधील यशाची हमी नाही, याची जाणीव विद्यार्थी आणि पालकांना करून दिली जाईल.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटरने मानसिक आरोग्य व्यावसायिकांच्या सहकार्याने विद्यार्थ्यांच्या मानसिक आरोग्याबाबत वेळोवेळी विशेष सत्रांचे आयोजन करावे.*
*🔺🔺कोचिंग सेंटरने घेतलेल्या मूल्यांकन चाचणीचा निकाल सार्वजनिक करणार नाही.*
*👉🔴🔴👉मार्गदर्शक तत्त्वांचे उल्लंघन झाल्यास काय होईल?*
*नोंदणीच्या कोणत्याही अटी व शर्तींचे किंवा सामान्य अटींचे उल्लंघन केल्यास, कोचिंगला पहिल्यांदा 25,000 रुपये आणि दुसऱ्यांदा 1,00,000 रुपये दंड भरावा लागेल. वारंवार उल्लंघन किंवा गुन्ह्यांमुळे नोंदणी रद्द केली जाईल. त्याची नोंदणी किंवा नूतनीकरण करण्यास नकार देणारा किंवा कोचिंग सेंटरद्वारे नोंदणी रद्द करण्याचा आदेश ३० दिवसांच्या आत अपीलीय अधिकार्यासमोर मांडला जाऊ शकतो.*
