“डंक छोटा, धोका मोठा”
जनतेस नम्र आवाहन ……..
राष्ट्रीय किटकजन्य रोग नियंत्रण कार्यक्रमांतर्गत किटकामार्फत, विशेषतः डासामार्फत प्रसार होणार्या हिवताप, डेंग्यु, चिकुनगुन्या, हत्तीरोग, जे ई. चंडीपूरा
आशा रोगांच्या नियंत्रणारसाठी नियमित कार्य शासनाच्या आरोग्य विभागामार्फत करण्यात येते. या रोगांवर नियंत्रण ठेवण्याच्या दृष्टीने सर्व र्तरावर नागरीकांचे
सहकार्य अपेक्षीत आहे. जेणे करून या रोगावर प्रभावीपणे नियंत्रण ठेवणे शक्य होईल.
रोग प्रररक डार व त्याची उत्पत्ती:
१) डासांच्या जीवनचक्रामध्ये चार आवस्था (अंडी, अळी, कोष व प्रौढ डास) असून तीन अवस्था ह्या पाण्यातील आहेत. पाण्यातील अवस्था नष्ट केल्यास डासाची
उत्पत्ती रोखणे शक्य होईल.
२) अंडीपासून डास तयार होण्यासाठी सर्वसाधारणपणे ८-१० दिवसांचा कालावधी लागतो.
३) हिवतापाचा प्रसार करणार्या अॅनाफिलीस या जातीच्या डासांची उत्पत्ती आठ दिवसापेक्षा जास्त काळ साठलेल्या स्वच्छ पाण्यामध्ये होते. उदा. डबके, नदी,
नाले, पाण्याच्या टाक्या, भंगार सामान रिकामी टायर्स, रांजण माठ इ.
४) हत्तीरोगाचा प्रसार करणार्या क्युलेक्स जातीच्या डासाची उत्पत्ती ही प्रामुख्याने सेप्टीक टैंक, नाल्या गटारे अशा ठिकाणी साठलेल्या घाण पाण्यामध्ये होते.
५) डेंग्यु व चिकुनगुन्या या रोगांचा प्रसार करणाच्या एडीस एजिप्टाय या डासाची उत्पत्ती प्रामुख्याने आठ दिवसापेक्षा जास्त काळ साठवलेल्या सवचछ पाणी
साठ्यामध्ये होते, उदा हौद, माठ, रांजण, रिकामी टायर्स, नारळाच्या करवंट्या, कुलरमधील पाणी, ओव्होरहेड टॅक, भंगार सामान, घर व घराच्या परिसरातील
सर्व पाणी साठे.
लक्षणेः
१) हिवताप – थंडी वाजून ताप देणे, अंगदुखी, डोकेदुखी, उलटी, मळमळ इत्यादी.
২) डेंग्यु- तीव्र ताप, अंगदुखी, मळमळ, अंगावर पुरळ येणे इत्यादी.
३) चिकुनगुन्या – ताप व तीव्र सांधेदुखी.
उपरोक्त रोगांची लक्षणे सर्व वयोगटात आढळून येतात व दुषित डास चावल्यानंतर रोग होऊ शकतो.
किटकजन्य रोग प्रतिबंध उपाय योजना ः
किटकजन्य रोगाचा प्रतिबंध करण्यासाठी आपणा मार्फत खालील प्रमाणे उपाय योजना राबविण्यात याव्यात ही नम्र विनंती.
१) आठवड्यातून किमान एकवेळेस पाण्याचे सर्व साठे रिकामे करून घासून पुसून स्वच्छ कोरडे करून पुन्हा वापरावेत.
२) पाणीसाठे घट्ट झाकून ठेवावेत. ३) डबकी व पाण्याच्या टाक्या मध्ये डास अळी भक्षक गप्पी मासे सोडा.
४) पाणी वाहते करा, डबके बुजवणे, डासोत्पत्ती स्थाने नष्ट करणे, साठलेल्या डबक्यात, नाल्यात तेल, वंगण टाकावे.
५) झोपताना अगरबत्ती व मच्छरदाणीचा वापर करावा. ६) अंगभर कपडे घालावेत.
निदान : ताप आल्यास तसेच उपरोक्त रोग लक्षणे आढळून आल्यास तात्काळ रक्ताची तपासणी करून घ्यावी. सर्व प्राथमिक आरोग्य केंद्र, ग्रामीण रूग्णालये व
जिल्हा रूग्णालय स्तरावर हिवतापाच्या निदानाची सोय उपलब्ध आहे.
आठवड्यातून एक कोरडा दिवस पाळा, हिवताप, डेंग्यु व चिकुनगुन्या रोग टाळा.

……..

चिकुनगुन्या :-

एडिस एजीप्टाय डासा पासुन होतो.
पैदास ठिकाण : स्वच्छ पाणी, हौद, माठ, रांजण, कुलर्स फ्लॉवर पॉट इ.

लक्षणे –
सांधे सुजने, अंगावर पुरळ येणे.
कमी मुदतीचा ताप, डोकेदुखी, सांधेदुखी,

निदान –
१) रक्त जल नमुना तपासणी

उपचार-
पॅरासिटमोल, डायक्लोफनॅक, सोडियम,ब्रुफेन गोळ्या.
………..

डेंग्युताप :-

एडिस एजीप्टाय डास पासुन होतो.
पैदास ठिकाण : स्वच्छ पाणी, हौद
माठ, रांजण, कुलर्स
फ्लॉवर पॉट इ.

लक्षणे-
१) तिव्र स्वरूपाचा ताप.
२) तिव्र डोके दुखी ३) डोळ्याच्या मागे दुखणे.
४) सांधै दुखी. ५) उलट्या होणे.
६) अंगावरें पुरळ येणे.
७) संडास रक्त मिश्रीत होणे.
(१५ वर्षाखालील मुलांना जास्त त्रास होतो)

निदान-
৭) रक्त जल नमुना तपासणी ताप विरोधी गोब्या (पॅरासिटॅमोल)
आराम, अशा स्वरूपाचा रूग्ण, आढळून आल्यास
तात्काळ दवाखान्यातील वेगळ्या खोलीत
उपचार घ्यावेत.

……………………

हिवताप:-

अॅनाफिलीस डासा पासून होतो.
पेदास ठिकाण : स्वच्छ पाणी,डबकी,
हौद, विहीर इ.

लक्षणे-
१) थंडी वाजून ताप येणे.
२) ताप सततचा किंवा एक दिवसा आड येतो.
३) नंतर खूप घाम येऊन अंग थंड पडते.
४) डोके खुप दुखते.
५) बन्याच वेळां उलट्या होतात.

निदान:-
१) रक्त नमुन्याची
प्रयोगशाळेत तपासणी.
२) RDK द्वारा तात्काळ रक्त तपासणी
3) मेंदचा हिवताप असल्यास दवाखान्यात भरती व्हावे व उपचार घ्यावा.
.
उपचार
৭) क्लोरोक्कीन व प्रायमाक्वीन गोळ्याचा उपचार
२) क्वीनाईन इंजेक्शन.

……………………….

जे .ई. (जापनीज मेंदुज्वर )
वयुलेक्स विष्णोई डासा पासुन होतो.

पैदास ठिकाण : भातशेती, शेततळे , पानवनस्पतीच्या बुडाशी इ.

लक्षणे-
१) तिव्र स्वरूपाचा ताप,
२) अंगदुखी, डोकेदुखी, उलट्या होणे,
झटके येणे, बेशुध्द होणे
३) ५ वर्षापर्यंतच्या मुलांना मोठ्या प्रमाणात लागण.

निदान –
संशयीत रूग्णाचे रक्तजल
नमुने तपासणी.

उपचार-
हा आजार विषाणूजन्य असल्यामुळे या आजारावर
विशिष्ट औषधी उपलब्ध नाहीत.

………………………

चंडीपूरा मेंदुज्वर :-

सॅन्डफ्लाय माशी पासुन होतो.

पैदास ठिकाण : गुरांचे मोठे, उकीरडे,
घाण साचलेले ठिकाणे इ.

लक्षणे-
१) अचानक येणारा तीव्र ताप.
२) अंगदुखी
३) झटके येणे.
४) बेशुध्दी.

निदान-
१) संशयीत रूग्णाचे
रक्तजल नमुने तपासणी.
२) CSK तपासणी
३) गंभीर रूग्णाच्या
मेंदुची C.T. स्कॅन.

उपचार-
१) हा आजार विषाणुजन्य असल्यामुळे या आजारावर
विशिष्ट औषधी उपलब्ध नाहीत.
२) पॅरासिटॅमोल गोळ्या ताप नियंत्रणासाठी घ्याव्यात
३) रूग्णालयात दाखल करावे.

……………..
🙏आरोग्य विभाग 🙏